دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

134

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

عربستان هم كه در نزد شاه مقامى عالى داشت ( عليرغم شكست جنگ گلناباد ) بدانها پيوسته بود . وقتى كه شايعه بالا گرفت كه والى با دشمن وارد معامله و دسيسه شده و شواهد روشنى نيز در اين خصوص بدست‌آمده ، باز شاه در عقيده خود اصرار ورزيد و اين قضايا را ناديده گرفت . يكى از اشتباهات شديد شاه در ميان اشتباهات متعدد وى ، تصميم به ماندن در اصفهان ، بجاى انگيختن قشونى جديد در نواحى ديگر مملكت براى روياروئى با افاغنه بود . پيشنهاد صلح وى كه در جريان پيشروى افاغنه به پايتخت بدانها رسيد درواقع باخت بازى بود و افاغنه را در نيّات و تصميمات خودشان مصمم‌تر كرد . او در دو مورد درخواست مذاكره محمود را رد كرد يكى در آغاز ماه آوريل و ديگرى در آغاز ماه اوت 1722 م . بود . او بر افرادى كه شهر را ترك گويند جرايمى سنگين بست و لذا در زمان مقتضى از تخليه جمعيت آن جلوگيرى كرد . او به ترتيب دو شاهزاده يعنى محمود ميرزا و صفى ميرزا را از مقام ولايتعهدى و مشاغل نظامى بر كنار كرد ، فقط به اين دليل كه در تدابير مشاوران او دخالت كرده بودند . « 1 » از اينها گذشته ، شاهزاده طهماسپ ميرزا را كه قابل اعتماد و وفاق نبود به كاشان و قزوين گسيل داشت و او بجاى تدارك قواى كمكى و سوق آنها به طرف پايتخت كه در تنگنا قرار داشت ، به عيش و عشرت و خوشگذرانى پرداخت . بالاخره شاه حتى احمد آقا قوللر آغاسى را كه فردى قابل و كارآمد بود از كار بر كنار كرد ، چون سپاهيان او در بحبوحه عمليات بعضى از سواره‌نظام و والى عرب را كه صحنه عمليات را ترك گفته بودند ، گوشمالى داده بودند . محمود در اوايل ماه آوريل توانست پلى را در محله عباس‌آباد تصرف كند و سرپلى را در آنجا مستقر سازد . كمى بعد توانست با سپاهيانى كه در شرق و شمال شهر برقرار كرده بود ، ارتباط برقرار كند و بدين ترتيب ورود و خروج شهر را تحت كنترل خود درآورد و آن‌را مسدود سازد . سپاهيان افغان با توجه به عرض و طول شهر ( كمپفر آن‌را 57 ميل مىنويسد « 2 » ) نمىتوانستند همه شهر را دور بزنند ، ولى محمود به منظور رفع اين مشكل ، نقاط مستحكمى را برقرار كرد كه گشتىهاى سواره مدام درحال گشت ما بين آنها بودند . تحت اين شرايط زندگى شهر اصفهان وضع فلاكت‌بارى به خود گرفت . سيورسات و منابع غذايى قطع شد و امكان تهيه آن به دليل اينكه محمود دستور داده بود تا همه غلات منطقه منهدم گردد ، غيرمقدور شد . شاه براى كسب كمك و رهايى تلاش زيادى از خود نشان داد . مهمترين

--> ( 1 ) - همان ، ص 147 ؛ در مورد گزارش دقيق‌تر از اين نگاه كنيد به گزارش سابق لكهارت در كتاب نادر شاه ، ص 8 . ( 2 ) - منقول در لكهارت ، سقوط ، ص 477 .